Skuldug heimili ógna bönkunum

Ríkisstjórnin beindi þeirri spurningu til Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands hversu miklar afskriftir á skuldum heimilanna bankarnir þyldu. Svarið barst á dögunum í formi skýrslu sem hefur verið nokkuð rædd á undanförnum. Ekkert er við það að athuga að ríkisstjórnin spyrji Hagfræðistofnun með þessum hætti, en viðbúið að umræður myndu spinnast um niðurstöðu Hagfræðistofnunar.

Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin hafi byrjað á öfugum enda þegar hún sendi Hagfræðistofnun spurningu sína. Fyrsta spurningin sem ríkisstjórnin átti að spyrja var þessi: “Hversu mikla skuldsetningu þola íslensk heimili”? Ef niðurstaðan er sú að íslensk heimili eru skuldsett umfram greiðslugetu, þá þarf að afskrifa meira af lánum heimilanna. Miklu skiptir að niðurstaða þessarar rannsóknar sé eins óumdeild og hægt er, deilur um þetta mál eru mjög erfiðar og til þess fallnar að sundra þjóðinni.

Ef niðurstaðan er sú að þrátt fyrir þær afskriftir sem þegar hafa verið gerðar, séu íslensk heimili enn svo skuldsett að stór hluti þeirra getur ekki staðið undir afborgunum, þá er ljóst að bankakerfið fær ekki allt þetta fé til baka. Í því tilviki er eins gott að taka frumkvæðið og afskrifa þar til jafnvægi næst. Enginn friður verður í samfélaginu nema almenningur sé þeirrar skoðunar að þessum málum sé skipað af sanngirni og að fólki sé ekki haldið í heljargreipum í tilgangsleysi.

Bankarnir eiga allt undir greiðslugetu heimilanna

Bankakerfið á allt undir því að efnahagslífið sé heilbrigt og grundvöllur þess er að almennur stuðningur sé við megin stoðir markaðshagkerfisins. Eignarrétturinn, réttarríkið, sanngjarnar leikreglur og sú vissa að ef menn leggja hart að sér, þá uppskeri þeir eins og þeir sái, eru á meðal þessara megin stoða. Sú óánægja sem hefur farið vaxandi vegna uppgjörs á skuldum heimilanna grefur undan markaðshagkerfinu og tefur fyrir efnahagsbatanum. Bankarnir sjálfir eiga því allt undir því að sátt náist og skuldastaða íslenskra heimila verði bærileg. Það er miklu mikilvægara verkefni heldur en til dæmis fjárhagsleg endurskipulagning einstakra fyrirtækja.

Það þarf því að ná sátt um mat á því hvert greiðsluþol íslenskra heimila er og síðan verður að laga skuldastöðuna að þeirri greiðslugetu. Ríkisstjórnin þarf að ná samstöðu á meðal þjóðarinnar um þetta mat eins fljótt og auðið er, núverandi staða er óverjandi. Raunveruleg skjaldborg um heimilin er um leið skjaldborg um bankana, skuldum sliguð heimili munu nefnilega að lokum sliga fjármálakerfið, með alvarlegum afleiðingum fyrir alla.

Segðu þína skoðun