Hagfræði heimila og þjóðar

Í hvað vill þjóðin eyða skattfé sínu?

Mig rámar í skoðanakönnun sem gerð var fyrir margt löngu þar sem meðal annars var spurt um hvaða starfsgreinar mönnum líkaði verst við. Það vakti athygli mína þá að hagfræðingar voru verst þokkaðir af öllum stéttum, sjónarmun reyndar á undan lögfræðingum. Ég var að læra hagfræði í Háskólanum þegar þetta var, hafði valið þá grein frekar en lögfræði. Ástæður þess að hagfræðingar njóta lítilla vinsælda kunna að vera margar en ein er sú að fræðigreinin byggir á því lögmáli að það er ekki til endalaust af gæðum sem við mennirnir sækjumst eftir. Því verðum við að haga okkur í samræmi við þá staðreynd og sætta okkur við alls konar leiðindi eins og að við getum ekki bæði átt kökuna og borðað hana. Ekki furða kannski þó að hagfræðingar séu ekki manna vinsælastir, Hollywood gerir aldrei bíómyndir um þá og sjaldnast er sagt við lítil börn að ef þau verða dugleg að borða matinn sinn þá geti þau orðið hagfræðingar þegar þau eru orðin stór.

Hagfræðingur í hverju húsi

En þó fæstir leggi stund á hagfræði í háskóla þá er það svo að hvert og eitt okkar fæst við hagfræðileg vandamál á hverjum degi. Heimilishald er öðrum þræði hagfræðilegt vandamál, matur og föt, lán sem þarf að borga af, húsaleiga, ferðalög og allt hvað eina sem fylgir því að reka eitt heimili. Verkefni hverrar fjölskyldu er að nýta heimilistekjurnar sem best þannig að sem flestum þörfum verði fullnægt. Þetta þýðir að við þurfum að velja og hafna, forgangsraða. Það væri til dæmis skrýtið val að kaupa nýjan og dýran jeppa og geta síðan ekki sent barnið til tannlæknis vegna blankheita. Þetta þekkjum við og flestum gengur bærilega að greiða úr þessum endalausu verkefnum.

Stjórnmálamenn þurfa líka að velja

Svona gengur þetta fyrir sig á heimilum landsins. Lögmál skortsins knýr okkur til að forgangsraða og við reynum að láta mikilvægustu hlutina í lífinu hafa forgang. En þetta virðist reynast okkur stjórnmálamönnunum flóknara. Lögmál skortsins á heldur betur við um fjármál ríkisins, við þurfum að velja um í hvað við ráðstöfum takmörkuðum fjármunum okkar. Það val endurspeglar pólitískar áherslur okkar og hugsjónir. Ég hlustaði í vikunni á viðtal við Kára Stefánsson þar sem hann talaði um hvernig allur tækjakostur Landspítalans væri úr sér genginn og hversu mjög heilbrigðiskerfið okkar væri að dragast aftur úr öðrum þjóðum vegna þess að við eigum ekki nýjustu tæki og tól. Þetta var dökk mynd sem Kári dró upp.

Ekki kaupa fleiri jeppa

Höfum við ekki efni á betra heilbrigðiskerfi? Svarið er einfalt, jú við höfum það. En við verðum að forgangsraða í rekstri ríkisins og okkur liggur á að breyta áherslunum. Hvaða vit var í því að ríkið lagði hátt í 10 milljarða í göng undir Vaðlaheiði við þessar aðstæður? Mér er sama þótt þeir peningar eigi að skila sér að til baka að hluta á einhverjum áratugum, þjóðhagsleg hagkvæmni og mikilvægi þess að endurnýja og bæta tækjakost Landspítalans er án vafa meiri þegar upp er staðið. Og hvað vit var í því að eyða milljörðum í málaferli gegn Geir Haarde, í vanhugsaðar breytingar á stjórnarskránni, eða illa ígrundaða umsókn að ESB, svo dæmi séu nefnd? Ríkisstjórnin er í þessum málum því miður ekki ólík heimilsföður sem kemur heim á nýja jeppanum og byrjar að útskýra fyrir fjölskyldunni að ekki séu til peningar fyrir tannlæknaferðum og öðru slíku, það lá svo á að kaupa jeppann. Þessu þurfum við að breyta. Við þurfum að endurskoða allan rekstur ríkisins og gera okkur betur grein fyrir því hvernig við forgangsröðum. Sumt þarf að skera niður og spara enn frekar og í annað þurfum við að auka við. Verkefni okkar er að ákveða í hvað við verjum sameiginlegum sjóðum þessarar stóru fjölskyldu sem byggir Ísland.

Segðu þína skoðun