Breyttar forsendur

Vandi evrunnar er ekki bara vandi evruríkjanna einna. Evrusvæðið gegnir lykilhlutverki í heimsbúskapnum og fyrir efnahag okkar Íslendinga er það mikið hagmunamál að farsæl lausn finnist á þeim vanda sem hin sameiginlega mynt stendur frammi fyrir. Í hnotskurn er vandinn sá að evran mun ekki duga sem sameiginleg mynt, nema ríkin sem að henni standa sameinist í miklu ríkari mæli en nú er. Sameiginleg stjórn peningamála án einhvers konar sameiginlegrar stjórnar ríkisfjármála mun ekki ganga, atburðir undanfarinna missera sína það ljóslega. Forystumenn evruríkjanna gera sér glögga grein fyrir þessu. Nýverið sagði Wolfgang Schauble fjármálaráðherra Þýskalands að Evrópusambandið verði að geta tekið af skarið þegar einstök aðildarríki hindri erfiðar ákvarðanir.  Allir vita hvað þetta þýðir. 

Lausn evruvandans ólýðræðisleg

Vandinn er sá að almenningur í Evrópu mun trauðla veita stjórnmálamönnum sínum heimild til að að framselja til Brussel forræði þjóðanna á eigin fjármálum. Þvert á móti má víða greina vaxandi þjóðernishyggju í stjórnmálum álfunnar. Stjórnmálamenn sem leggja upp í kosningar með þá stefnu að auka vald framkvæmdastjórnarinnar á kostnað sinna eigin þjóða, umfram það sem nú þegar hefur verið gert, munu í vaxandi mæli eiga erfiða baráttu fyrir höndum. Ekki er ólíklegt að ESB muni því reyna að finna lausn á vanda evrunnar með því að fara fram hjá kjósendum, en slíkar æfingar munu reynast erfiðar og þjóðríkin munu spyrna fastar við fótum. Vandi evrunnar er ekki sá að lausnin sé ekki fyrir hendi, hún er nokkuð augljós. Vandinn er sá að það virðist hvorki vera vilji né geta til þess að hrinda þeirri lausn í framkvæmd.

Breyttar forsendur frá 2009

Á meðan öllu þessu stendur heldur Ísland fast við þá stefnu sína að sækja um aðild að evrunni. Ég var þeirrar skoðunar síðla hausts 2008 að við gætum ekki útilokað þann möguleika að sækja um aðild að ESB ef okkur væri nauðugur einn kostur að skipta um mynt. Til þess að geta lagt mat á þann möguleika þyrfi aðildarsamningur að liggja fyrir þannig að þjóðin gæti kosið um málið. Jafnframt var ég þeirrar skoðunar að víðtæk pólitísk sátt þyrfti að ríkja um slíka ákvörðun þannig að umsóknarferlið nyti stuðnings í ríkisstjórn, á Alþingi og hjá meirihluta þjóðarinnar. Ég greiddi atkvæði gegn umsókn á Alþingi m.a. á þeirri forsendu að það væri óráð að sækja um án þess að slíkur meirihluta vilji væri til staðar og því bæri að leita beint til þjóðarinnar með málið. En atburðir undanfarinna missera hafa leitt fram að það var rangt mat hjá mér að umsókn gæti komið til greina að því gefnu að pólitískur stuðningur væri við málið.  Annars vegar er töluverð hætta á því að vandi evrunnar verði ekki leystur og myntbandalagið brotni upp. Hitt er síðan að verði vandi evrunnar leystur þá gerist það þannig að almenningur afsalar sér mikilvægu valdi til ESB og sú lausn er of dýru verði keypt fyrir okkur Íslendinga.

Um hvað kýs Evrópa?

Á það er ítrekað bent að Bandaríkin geti, þrátt fyrir ólíkar aðstæður einsakra fylkja, haft eina sameiginlega mynt. Í þeirri umræðu er nauðsynlegt að hafa í huga að Bandaríkin hafa sameiginlega yfirstjórn ríkisfjármála og peningamála. Það sem meira er, Bandaríkjamenn geta kosið um þessa sameiginlegu yfirstjórn. Sjálfsmynd Bandaríkjamanna birtist meðal annars í því að þegar þeir eru spurðir hvaðan þeir koma, þá svara þeir að öllu jöfnu þannig að þeir komi frá Bandaríkjunum og síðan, ef á þá er gegnið, nefna þeir ríkið sem þeir koma frá. Þessu er ólíkt farið með Evrópumenn. Þeir eru til dæmis fyrst Frakkar, Englendingar eða Ítalir og síðan Evrópubúar. Þessi staðreynd, ásamt mörgum öðrum, skýrir hversu erfitt það er að kjósa um sameiginleg málefni Evrópu, ólíkt því sem gerist í Bandaríkjunum. Löng saga þjóða, þjóðríkja, ríkjabandalaga, styrjalda og ólíkra tungumála gerir það að verkum að það er allt að því merkingarlaust að tala um sam-evrópst lýðræði sem geti verið grunnurinn að lýðræðislegu umboði þeirra sem eigi að fara með yfirstjórn ríkisfjármála í álfunni.

Umsókn til að treysta evrusamstarf?

Ráðherrar í ríkisstjórn Íslands hafa nú lýst því yfir að vandi evrunnar sé svo mikill að íslenskum efnahagsmálum þjóðarinnar stafi ógn af. Samt sem áður kemur ekki til greina að hætta samningum um það hvernig við getum tekið upp þá hina sömu mynt sem er svo illa stödd að ógn stafar af henni. Utanríkisráðherra hefur reyndar sagt að umsókn Íslands sé einhvers konar traustsyfirlýsing fyrir evruna. Væri hægt að hafa mörg orð um þá yfirlýsingu, en rétt að rifja það upp að umsóknin ein og sér átti að vera traustvekjandi fyrir Ísland, en ekki vinargreiði við ESB.

Metum stöðuna

Skoðun mín er því sú að það sé skynsamlegast fyrir okkur að gera hlé á aðildarviðræðunum. Sjá hvort evrunni verði bjargað og þá hvernig. Viðræðum verði síðan ekki framhaldið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Hafi evrunni verið bjargað mun breytt ESB blasa við. En er ekki augljóst að það væri óásættanlegt fyrir íslensku þjóðina að kjósa um mögulegan aðildarsaming að ESB, á þeim tíma sem sambandið kynni að vera í miðju breytingaferli sem ekki sæi fyrir endan á, þegar atkvæðagreiðsla færi fram hér á landi? Um hvað væri þá kosið?

Segðu þína skoðun